Aktualizacja 1 grudnia 2023 roku. 

Etykieta butelki skrywającej upragnione wino, powinna być nie tylko nośnikiem marketingowego przekazu ale także dostarczyć nam pełnych, niezbędnych informacji, pozwalających na racjonalne podjęcie decyzji o jego zakupie. O etykietach win napisano już w Internecie wiele, zarówno w kontekście rozszyfrowywania apelacyjnych zawiłości jak i narzuconych przez prawo formalnych wymagań obowiązujących w poszczególnych krajach. Stan wiedzy warto jednak na bieżąco aktualizować, czemu posłużyć ma także niniejszy wpis.

Raz jeszcze zachęcam do lektury!

CO W PRAWIE PISZCZY

Podstawowe przepisy obowiązujące w Unii Europejskiej

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004
• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2019/33 z dnia 17 października 2018 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do wniosków o objęcie ochroną nazw pochodzenia, oznaczeń geograficznych i określeń tradycyjnych w sektorze wina, procedury zgłaszania sprzeciwu, ograniczeń stosowania, zmian w specyfikacji produktu, unieważnienia ochrony oraz etykietowania i prezentacji 

Regulacje krajowe

• Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (tzw. ustawa winiarska) Dz.U. 2011 nr 120 poz. 690
• Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych Dz.U. 2001 nr 5 poz. 44
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych Dz.U. 2015 poz. 29
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej niektórych napojów Dz.U. 2015 poz. 474
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu ustalania i umieszczania numeru identyfikacyjnego partii wina z określonego rocznika lub wina z określonej odmiany winorośli Dz.U. 2012 poz. 4

CZYM JEST ETYKIETA?

Wskazane powyżej Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, miało w intencji autorów dokonać aktualizacji, uproszczenia i ujednolicenia prawa żywnościowego UE dotyczącego znakowania żywności (w tym alkoholu). Nowe przepisy mają ułatwić konsumentom dokonanie wyboru  przy zakupie produktów żywnościowych. Głównym celem tych stosunkowo nowych przepisów jest przede wszystkim dostarczanie pełnych i zgodnych z prawem informacji konsumentom, a także zapewnienie harmonijnego funkcjonowania rynku wewnętrznego obrotu żywnością. Pośród swoich licznych zapisów, omawiane  Rozporządzenie definiuje szereg pojęć takich jak czytelność, pole widzenia, nazwa opisowa, nazwa zwyczajowa, itp. I tak:

Etykieta oznacza jakąkolwiek metkę, znak firmowy, znak handlowy, ilustrację lub inny opis pisany, drukowany, tłoczony, odbity lub w inny sposób naniesiony na opakowanie lub pojemnik z żywnością lub załączony do opakowania lub pojemnika z żywnością.

Etykietowaniem będziemy zaś nazywali wszelkie napisy, dane szczegółowe, znaki handlowe, nazwy marek, ilustracje lub symbole odnoszące się do danego środka spożywczego i umieszczone na wszelkiego rodzaju opakowaniu, dokumencie, ulotce, etykiecie, opasce lub pierścieniu towarzyszącym takiej żywności lub odnoszącym się do niej

Gdy już jesteśmy przy definicjach to przydadzą się nam jeszcze następujące:

Składnik oznacza każdą substancję lub produkt, w tym środki aromatyzujące, dodatki do żywności, enzymy spożywcze oraz każdy komponent składnika złożonego, użyte przy wytworzeniu lub przygotowywaniu danego środka spożywczego i nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie. Pozostałości nie uważa się za składniki.

Dodatek do żywności oznacza każdą substancję, która w normalnych warunkach ani nie jest spożywana sama jako żywność, ani nie jest stosowana jako charakterystyczny składnik żywności, bez względu na swoją ewentualną wartość odżywczą, której celowe dodanie, ze względów technologicznych, do żywności w trakcie jej produkcji, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, przewozu lub przechowywania powoduje, lub można spodziewać się, że powoduje, iż substancja ta lub jej produkty stają się bezpośrednio lub pośrednio składnikiem żywności.

Etykieta elektroniczna to strona internetowa, która będzie zawierała pełne informacje dotyczące wartości odżywczej oraz wykazu składników produktu. Na etykiecie umieszczamy w tym celu kod QR, który prowadzi bezpośrednio do strony informacyjnej zwanej „etykietą elektroniczną”. Na stronie tej powinny być wyświetlane wyłącznie informacje wymagane prawem. Nie jest to przestrzeń dla stosowania treści sprzedażowych, opisów sensorycznych czy materiałów marketingowych. Elektroniczne systemy etykietowania nie mogą śledzić użytkowników ani gromadzić żadnych danych na ich temat. Strony etykiet nie mogą też zawierać informacji reklamowych.

ZASADY OGÓLNE

Zanim przejdziemy do omawiania konkretnych elementów etykiety wina, należy przyswoić sobie kilka zasad, którymi musimy się kierować opracowując etykietę. Przede wszystkim informacje które są obowiązkowe muszą być zawsze łatwo dostępne i znajdować bezpośrednio na opakowaniu lub na załączonej do niego etykiecie w taki sposób, aby były dobrze widoczne, wyraźnie czytelne oraz, w stosownych przypadkach, nieusuwalne. Nie mogą być w żaden sposób ukryte, zasłonięte, pomniejszone ani przerwane jakimikolwiek innymi nadrukami, ilustracjami czy innym materiałem. Co oczywiste, na etykietach muszą znaleźć się informacje obowiązkowo wymagane przez przepisy. Inne informacje mogą być umieszczane tylko wtedy jeśli przepisy pozwalają na ich fakultatywne umieszczenie. Obowiązkowe informacje na temat żywności muszą być podawane nadto w języku łatwo zrozumiałym dla konsumentów z państw członkowskich, w których dany środek spożywczy jest wprowadzany na rynek.

Obowiązkowe dane szczegółowe umieszcza się w tym samym polu widzenia na pojemniku, by były jednocześnie czytelne w takim samym stopniu bez konieczności odwracania pojemnika, w formie nieusuwalnych znaków, a dane te muszą być wyraźnie wyodrębnione z otaczającego je tekstu lub obrazów graficznych.

Rozmiar czcionki użytej do zapisu danych szczegółowych musi wynosić co najmniej 1,2 mm, niezależnie od zastosowanego formatu czcionki.

ELEMENTY OBOWIĄZKOWE ETYKIETY WINA

Zgodnie z przywołanymi wyżej dokumentami mamy kilka elementów bezwzględnie wymaganych na etykietach wina. Muszą mieć one charakter widoczny, czytelny i trwały a są nimi:

1. Oznaczenie kategorii produktu winiarskiego
2. Informacja o chronionej nazwie pochodzenia lub chronionym oznaczeniu geograficznym
3. Zawartość alkoholu
4. Miejsce wytworzenia
5. Wskazanie podmiotu butelkującego
6. Informacja o importerze
7. Zawartość cukru
8. Zawartość potencjalnych alergenów
9. Numer partii
10. Ilość produktu netto
11. Wartość odżywcza
12. Wykaz składników

ad. 1 – kategoria produktu 

Jako kategorię  należy tu wskazać oznaczenie przyjęte dla kategorii produktu winiarskiego zgodnie z definicjami podanymi w załączniku IV rozporządzenia NR 479/2008. Odstąpić od takiej praktyki można jedynie w przypadku win oznaczonych na etykiecie chronioną nazwą pochodzenia lub chronionym oznaczeniem geograficznym.

Kategorie produktów winiarskich:

• wino
• młode wino w trakcie fermentacji
• wino likierowe
• wino musujące
• gatunkowe wino musujące
• gatunkowe aromatyzowane wino musujące
• wino musujące gazowane
• wino półmusujące
• wino półmusujące gazowane
• moszcz winogronowy
• częściowo sfermentowany moszcz winogronowy
• częściowo sfermentowany moszcz gronowy uzyskiwany z suszonych winogron
• zagęszczony moszcz winogronowy
• rektyfikowany zagęszczony moszcz winogronowy
• wino z suszonych winogron
• wino z przejrzałych winogron
• ocet winny

Gdzie jesteś definicjo wina?

ad. 2 – Informacja o chronionej nazwie pochodzenia lub chronionym oznaczeniu geograficznym

Jeśli wino może identyfikować się którymś z tych oznaczeń, etykieta powinna zawierać oznaczenie termin chroniona nazwa pochodzenia lub chronione oznaczenie geograficzne oraz przedmiotową chronioną nazwę pochodzenia lub stosownie chronione oznaczenie geograficzne.

ad. 3 – Zawartość alkoholu 

Mowa tu o rzeczywistej zawartości alkoholu na objętość (w procentach objętościowych). Rzeczywistą objętościową zawartość alkoholu, wyraża się w pełnych jednostkach procentowych lub w jednostkach połówkowych.

Po liczbie wyrażającej rzeczywistą objętościową zawartość alkoholu następuje symbol „% obj.” który mogą poprzedzać słowa rzeczywista zawartość alkoholu, rzeczywisty alkohol lub skrót alk. – np. alk. 12 % obj. Dopuszczone odchylenie to 0,5 % obj. dla win spokojnych oraz 1 % obj. dla win musujących przy pomiarze dokonywanym w 20 °C.

Nie naruszając tolerancji ustalonych w odniesieniu do stosowanej referencyjnej metody analizy, wykazana zawartość alkoholu nie może różnić się od zawartości wynikającej z analizy o więcej niż 0,5 % obj. Zawartość alkoholu w produktach sektora wina o chronionych nazwach pochodzenia lub o chronionych oznaczeniach geograficznych przechowywanych w butelkach przez ponad trzy lata, winach musujących, gatunkowych winach musujących, gazowanych winach musujących, winach półmusujących, gazowanych winach półmusujących, winach likierowych i winach z  przejrzałych winogron, nie naruszając tolerancji ustalonych dla stosowanej referencyjnej metody analizy, nie może jednak różnić się od zawartości określonej w drodze analizy o więcej niż 0,8 % obj.

(czcionka wysokości minimum 3 mm dla butelki 0,75 l)

ad. 4 – Miejsce wytworzenia 

Jako miejsce wytworzenia podaje się dokładną nazwę miejscowości oraz nazwę kraju pochodzenia. Poprawny zapis powinien przyjąć, któryś z następujących wariantów:

• wino z Polski
• wyprodukowane w Polsce
• produkt Polski

ad. 5 – Wskazanie podmiotu butelkującego 

Nazwę i adres butelkującego uzupełnia się: słowami butelkujący lub butelkowane przez […], które można uzupełnić określeniami odnoszącymi się do gospodarstwa producenta.

W przypadku butelkowania na zlecenie, wskazanie butelkującego uzupełnia się słowami butelkowane dla […] lub, gdy wskazuje się nazwę i adres osoby, która przeprowadziła butelkowanie w imieniu osoby trzeciej, słowami butelkowane dla […] przez […].

Jeśli butelkowanie odbywa się w innym miejscu niż siedziba butelkującego, dokładnym danym, o których mowa w niniejszym ustępie, towarzyszy odniesienie do dokładnego miejsca, w którym miała miejsce czynność, oraz, jeśli butelkowanie przeprowadza się w innym państwie członkowskim, nazwa tego państwa.

Wymogi te nie mają zastosowania, w przypadku gdy butelkowanie odbywa się w bezpośrednim sąsiedztwie butelkującego.

W przypadku pojemników innych niż butelki słowa butelkujący i butelkowane przez […] zastępuje się odpowiednio słowami pakujący i pakowane przez […], o ile użyty język sam nie wskazuje na taką różnicę.

ad. 6 – Informacja o importerze 

Jeśli wino jest importowane należy wskazać w sposób wyraźny także oznaczenie samego importera. Importerem jest podmiot, który sprowadza wina spoza UE.

ad. 7 – Zawartość cukru

Oznaczenie to będzie obligatoryjne tylko dla wina musującego, gatunkowego wina musującego, gatunkowego aromatyzowanego wina musującego i wina musującego gazowanego. Przyjęte do tego celu oznaczenia wskazują określony poziom cukru resztkowego w gotowym winie:

• brut nature, pas dosé lub dosage zéro (0– 3 g/l)
• ekstra brut lub extra brut (0–6 g/l)
• bardzo wytrawne lub brut (0–12 g/l)
• wytrawne, extra sec lub extra dry (12–17 g/l)
• półwytrawne, sec lub dry (17–32 g/l)
• półsłodkie, demi-sec, lub medium dry (33–50 g/l)
• słodkie, doux lub sweet (ponad 50 g/l)

Ile cukru w winie?

ad. 8 – Zawartość potencjalnych alergenów

Najczęściej informacja o zawartości dwutlenku siarki i siarczynach w stężeniach powyżej 10 mg/kg lub 10 mg/litr w przeliczeniu na całkowitą zawartość SO2 dla produktów w postaci gotowej bezpośrednio do spożycia.

Podkreślać czy nie?

ad. 9 – Numer partii

Oznaczenie produktów numerem partii nie jest wymagane Rozporządzeniem nr 1169/2011 jest jednak istotne z punktu widzenia samego producenta (na wypadek wycofania partii produktu z rynku). Zasady znakowania produktu numerem partii określa krajowe prawo, tj. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu znakowania niektórych grup i rodzajów artykułów rolno-spożywczych kodem identyfikacyjnym partii produkcyjnej (Dz.U. 2004 nr 83 poz. 772). Artykuły rolno-spożywcze wprowadzane do obrotu znakuje się widocznym, czytelnym i nieusuwalnym kodem identyfikacyjnym partii produkcyjnej, umożliwiającym identyfikację artykułu rolno-spożywczego z danej partii produkcyjnej.  Środki spożywcze w opakowaniach jednostkowych znakuje się kodem identyfikacyjnym partii produkcyjnej na opakowaniu albo etykiecie. W przypadku opakowań zbiorczych, kod identyfikacyjny partii produkcyjnej umieszcza się na opakowaniu albo pojemniku lub podaje w dokumentach przewozowych lub innych dokumentach towarzyszących. Środki spożywcze w opakowaniach jednost­kowych znakuje się kodem identyfikacyj­nym partii produkcyjnej na opakowaniu albo etykiecie. Jeżeli nie jest możliwe jednoznaczne odróżnienie kodu identyfi­kacyjnego od innych informacji zawartych w oznakowaniu, kod identyfikacyjny należy poprzedzić literą „L”, np. L 123 2020.

ad. 10 – Objętość netto 

To nic innego jak zawartość wina w butelce wyrażona mililitrach, centylitrach lub litrach, np. 750 ml. (UWAGA: skrót ML oznacza ewentualnie megalitry a nie mililitry, prawidłowo znakowane jako ml).

Nie ma potrzeby umieszczania przed liczbą żadnego oznaczenia. Jeśli już, to stosujemy pełną nazwę:

• objętość netto
• masa netto
• zawartość netto

W żadnym wypadku nie może to być jednak oznaczenie typu poj. – nie pojemność butelki a ilość wina jest tu bowiem oznaczana, ani też obj. – skrót odnoszący się do objętościowej metody pomiaru zawartości alkoholu.

(czcionka wysokości minimum 4 mm dla butelki 0,75 l)

ad. 11 – Wartość odżywcza

DANE UMIESZCZANE DOBROWOLNIE

1. Rocznik
2. Nazwy szczepów winorośli
3. Informacje o zawartości cukru resztkowe (poza sytuacjami kiedy jest to obowiązkowe, patrz wyżej)
4. Określenie tradycyjne (dla win o chronionej nazwie pochodzenia lub oznaczeniu geograficznym)
5. Wspólnotowy symbol określający chronioną nazwę pochodzenia lub chronione oznaczenie geograficzne
6. Metoda produkcji

ad. 1 – Rocznik

Jako rocznik wina podaje się rocznik zbioru winogron (minimum 85% winogron zebranych w danym roku). Dla win lodowych zebranych zimą po 1 stycznia, podaje się jako rok zbiorów rok poprzedni (czyli rok w którym grona dojrzały).

ad. 2.  – Nazwy szczepów winorośl

Jedna dana odmiana stanowi minimum 85% zawartości kupażu, może zostać umieszczona na etykiecie. W przypadku użycia większej ilości odmian, jeśli stanowią łącznie 100% zawartości kupażu, oznaczamy je od począwszy od tej której zawartość jest największa. Jeśli odmian jest więcej niż 3, to kolejne odmiany powinny zostać ujęte już poza główną etykietą.

Certyfikacja wina

ad. 3 – Informacje o zawartości cukru resztkowego

Poza sytuacjami kiedy jest to obowiązkowe (czyli dla “win musujących”). Zawartość cukru oznaczana jest poprzez zastosowanie określeń takich jak:

• wino wytrawne – jeżeli zawartość cukru nie przekracza 4 gramów na litr lub 9 gramów na litr, pod warunkiem że całkowita kwasowość wyrażona w gramach kwasu winowego na litr wynosi nie więcej niż 2 gramy poniżej zawartości cukru resztkowego (tak, wiem, boli od tego głowa :P)
•  wino półwytrawne – jeżeli zawartość cukru przekracza maksymalne ilości określone powyżej, ale nie przekracza 12 gramów na litr lub 18 gramów na litr, pod warunkiem że całkowita kwasowość wyrażona w gramach kwasu winowego na litr wynosi nie więcej niż 10 gram poniżej zawartości cukru resztkowego.
• półsłodkie – jeżeli zawartość cukru jest wyższa niż maksymalne ilości określone powyżej, ale nie wynosi więcej niż 45 gramów na litr
• słodkie – jeżeli zawartość cukru wynosi co najmniej 45 gramów na litr.

Ile cukru w winie?

ad. 4 – Określenie tradycyjne (dla win o chronionej nazwie pochodzenia lub oznaczeniu geograficznym)

Oczywiście jeśli danemu winu przysługuje taka ochrona.

ad. 5 – Wspólnotowy symbol określający chronioną nazwę pochodzenia lub chronione oznaczenie geograficzne

To miejsce na symbole przyjęte dla oznaczenia tych dwóch sposobów ochrony produktu:

ad. 6 – Metoda produkcji

Ta część zachowana jest elementów wskazujących na specyfikę technologiczną powstawania produktu. Może ona wyróżniać wino ze względu na oryginalny sposób jego wytworzenia. Np: wino dojrzewało w beczce z dębu amerykańskiego lub wino fermentowało w glinianych amforach.

PODSUMOWANIE

Zawartość etykiety wina jest sprawą szczególnie wrażliwą. Konieczne jest zatem bardzo literalne podejście do przepisów regulujących ten przedmiot dla uniknięcia późniejszych, przykrych postępowań. Pamiętajcie proszę, że każdy przecinek, kropka czy rozmiar czcionki, naprawdę mają znaczenie. Jeśli będziecie potrzebowali profesjonalnego audytu etykiet przed wysłaniem do druku, razem z zespołem prawoalkoholowe.pl, pozostajemy jak zawsze w Waszej dyspozycji

The post Formalna strona etykiety first appeared on Paragraf w kieliszku.

HISTORIA PORZĄDKOWANIA CHAOSU

Starożytni Grecy określali Italię, już wówczas zaszczytnym dla niej mianem Oinotria, co oznaczało kraj winorośli. Nie ulega wątpliwości, że historia tego najszlachetniejszego z napojów związana jest nierozerwalnie z rozwojem cywilizacji i kultury, które kwitły na Półwyspie Apenińskim przez tysiące lat. Jako pierwsi uprawiali winorośl na terenie współczesnych Włoch już Etruskowie, potem produkcję tę rozwinęli na przemysłową niemalże skalę starożytni Rzymianie –  którzy za Grekami przyjęli nie tylko określenie Enotria Tellus (kraina wina) ale także winiarską kulturę, przyjmując niemal bezkrytycznie kult greckiego Dionizosa jako rzymskiego Bachusa. To z czasów rzymskich pochodzą też pierwsze wzmianki na temat zasad produkcji wina, sposobu jego wytwarzania, przeworzenia, zwiększania trwałości oraz poprawy smaku. Źródła pochodzące z tej epoki, wyraźne wskazuja nam, że Rzymianie odróżniali różne gatunki wina i cechy charakteryzujące różne geograficznie ośrodki ich produkcji. Pozostałości archeologiczne po rzymskich amforach noszą na sobie wygrawerowane oznaczenia, które pełniły najpewniej funkcję dzisiejszych etykiet. Można więc pokusić się stwierdzenie, że współczesny system oparty na terroir ma swoje umocowanie w kosumenckim wyrafinowaniu Imperium Romanum, którego obywatele potrafili docenić pochodzenie wina. 

Dalszy rozwój tutejszego winiarstwa wiąże się oczywiście z nadejściem chrześcijaństwa a pierwsze narzucone prawem normy, dotyczące problemu jakości wina, ustanawiają zasady produkcji dla celów chrześcijańskiej liturgii. Wraz z kolejnymi wiekami, zwiększa się znacząco produkcja wina włoskiego. Nierzadko, ze poważnym uszczerbkiem dla jakości, poświęconej na ołtarzu rosnącego popytu. Na nowo rozwija się w średniowieczu międzynarodowy handel winem, które w rękach nierzetelnych sprzedawców traciło niektóre ze swoich pierwotnych parametrów. Co oczywiste, im lepszą opinią cieszył się dany trunek, tym większa była pokusa jego sfałszowania lub sprzedawania pod jego nazwą znacznie pośledniejszych cieczy. Z uwagi na rosnącą sławę lokalnych wytwórców a także w trosce o zachowanie ich indywidualnego charakteru tutejszego wina, wzorem innych krajów winiarskich, także i we Włoszech podejęte zostały ostatecznie działania, które miały na celu zagwarantować wysoką jakość. Włochy w tym zakresie należy zaliczyć do zaszczytnej listy pionierów.  Już bowiem w 1716 roku, Wielki Książe Toskani (Cossimo III – Medyceusz) wyznaczył strefy uprawy winorośli z której pochodzić miały najlepsze wina. W swoim dekrecie określił między innymi dokładnie zasady produkcji wina Carmignano oraz Chianti a także system kontroli, który przyjeły późnij inne regiony winiarskie Włoch.

WSPÓŁCZESNE WYRÓŻNIKI JAKOŚCI

Z dzisiejszej perpektwy wydaje nam się to niewiarygodne ale jeszcze w pierwszej połowie XX wieku Włochy, jeden z najstarszych krajów winiarskich Europy, a jednocześnie jeden z największych na świecie producentów wina, butelkował (a zatem przeznaczał do bezpośredniego eksportu) niewielką tylko część swojej produkcji. Większość wina, będącego trunkiem stosunkowo słabej, stołowej zaledwie jakości, sprzedawano w beczkach wprost do odbiorców w okolicznych miastach z przeznaczeniem do bieżącej konsumpcji. Równie źle było z winem eksportowanym do innych państw. Jego zdecydowaną większość stanowiło niezbyt wygórowane jakościowo, ale modne, wino mieszane i butelkowane na miejscu przez importerów. Dbałość o poprawę jakości w związku z rosnącą konkurencją i wymaganiami rynku (pojawienie się nowych rynków zbytu, wielkoobszarowe winnice nowego świata oraz stała poprawa jakości wina na świecie) wymusiły trudne ale konieczne kroki, na rzecz stworzenia jasnego systemu klasyfikacji win włoskich.

W 1963 roku wprowadzono ujednolicyny dla całych Włoch system oznaczania i ochrony nazw pochodzenia, który nazwano Denominazione di Origine Controllata, wzorowany na francuskim AOC (appellation d’origine contrôlée).  Specyfikacja ochrony każdej z apelacji DOC, określiła obszar, z którego może pochodzić wino, kolor, odmiany winorośli, minimalne stężenie alkoholu, maksymalną wysokość plonów z hektara, główne właściwości organoleptyczne oraz szczególny sposób dojrzewania wina i niekiedy minimalny wymagany okres leżakowania, a także specjalne oznaczenia konkretnych podobszarów lub podgatunków (takich jak classico czy superiore, o czym dalej). Nad systemem czuwają organizacje producenckie zaś zatwierdzanie nowych apelacji i zmiany w już istniejących pozostają w gestii Krajowego Komitetu ds. Oznaczeń Pochodzenia Win, powołanego przez włoskie Ministerstwo Rolnictwa. Obecnie status DOC posiada 329 win.

W roku 1980 wprowadzono stopień wyższy – Denominazione di Origine Controllata e Garantita (DOCG). Wstępnie prawo do oznaczenia DOCG otrzymało zaledwie kilka, najbardziej uznanych win włoskich: Brunello di Montalcino, Vino Nobile di Montepulciano, Chianti, Barolo i Barbaresco (obecnie apelację DOCG posiadają już 73 wina). Wino szczycące się takim oznaczeniem musi podołać znacznie wyższym wymaganiom niż to posiadające jedynie apelację DOC. Podstawowa rożnica dotyczy wysokości plonów z 1 ha winnicy. Powszechnie uważa się, że to narzucona przepisami apelacji ograniczona wydajność krzewów podnosi jakość produkowanych w niej win. Kontrola państwa nie sprowadza się jednak do samej winnicy. Wino kontrolowane jest na każdym etapie produkcji. Wyspecjalizowane laboratoria skrupulatnie badają skład fizyczny wina w celu twierdzenia jego zgodności z określonymi wymaganiami. Po testach laboratoryjnych, każdy produkt musi przejść jeszcze kontrolę organolptyczną, przeprowadzoną przez odpowiednio wyselekcjonowane grono degustatorów. Dopiero po spełnieniu wszystkich wymagań i przedostaniu się przez kontrolne sito, producentom wydawane są banderole, potwierdzające przynależność do apelacji.

W 1992 roku pojawiła się nowa kategoria win oznaczanych jako Indicazione Geografica Tipica (IGT). Dla tej kategorii winna istotniejsze jest ich pochodzenie z określonego regionu Włoch. Przepisy dozwalają tu na stosowanie innych niż rodzime odmian winorośli oraz odbiegających od tradycyjnych metod produkcji. Obowiązkowe elementy etykiety to nazwa regionu i nazwa szczepu, który posłużył do produkcji wina.

Wina włoskie klasyfikujemy zatem wg. czterech podstawowych kategorii, są to:

VdT  (Vino di Tavola) – czyli wina stołowe.

IGT – (Indicazione Geografica Tipica) – wina regionalne, stanowiące 20% produkcji win włoskich. Oznaczenie IGT gwarantuje, że wino zostało wyprodukowane z winogron znajdujących się w tym samym regionie co winnica i że nie zostały przekroczone limity zebranych winogron na hektar z krzewów winorośli.

DOC – (Denominazione di Origine Controllata) – DOC określa dokładnnie skład wina, obszar uprawniony do posługiwania się daną nazwą, gęstość nasadzeń, dozwolone szczepy, wydajność winnicy oraz minimalną zawartość alkoholu. W niemieckojęzycznym regionie Bolzano można używać określenia Kontrollierte Ursprungsbezeichnung

DOCG – (Denominazione di Origine Controllata e Garantita) – najbardziej restrykcyjna z kategorii z kontrolowaną recepturą. Mogą się nią poszczycić między innymi: Barbaresco, Barolo, Brunello di Montalcino, Chianti, Chianti Classico. W Bolzano – Kontrollierte und garantierte Ursprungsbezeichnung

Na przekór apelacyjnym nakazom wybijają się wśród włoskich win tzw. supertoskany, czyli produkowane w Toskani arcydzieła sztuki winiarskiej, które z woli ich twórców wyrwały się ograniczeniom surowego prawa. Ta kategoria win (w większości posiadających najwyżej status IGT) produkowana jest najczęściej ze szczepów międzynarodowych.

TAJEMNICE WŁOSKIEJ ETYKIETY

Włochy jako kraj winiarski podlegają ogólnemu reżimowi prawnemu Unii Europejskiej. Większość obowiązków dotyczących sposobu oznaczania butelek wina, będzie zatem taka sama jak choćby w Polsce (nieco więcej tutaj). I tak, etykietę wina pochodzącego ze słonecznej Italii, zdobić będą następujące informacje:

• Nazwa, logo i adres producenta (określeń na winnicę/winiarnię czyli odpowiednik fransuskiego château znajdziemy we Włoszech wiele – bodega, cascina, casato, itp… nadto jeśli wino zabutelkowano w winnicy producenta, znajdzie się tam też sformułowanie typu imbottigliato all’origine lub imbottigliato nelle proprie cantine)
• Symbol oznaczający zaklasyfikowanie wina do jednej z omówinych dziś kategorii (IGT, DOC, DOCG)
• Nazwa apelacji (jeśli jest to wino apelacyjne)
• Kraj pochodzenia
• Objętość butelki oraz zawartość alkoholu
• Vendemmia, czyli rocznik (min 85% winogron musi pochodzić z danego roku zbiorów)
• Szczep w przypadku win stołowych i IGT (aczkolwiek nie jest on obowiązkowy), dla większości win apelacyjnych szczep będzie wynikał z lokalnych przepisów (np. widzą Chianti wiemy, że conajmniej 70% winogron wykorzystanych do jego produkcji stanowił szczep Sangiovese)

Co właściwe dla omawianych dziś win, szukać możemy na nich także i lokalnych oznaczeń, które warto poznać dla powiększenia zarówno swojej konsumenckiej świadomości jak i winiarskiej erudycji. Poza typowymi oznaczeniami, na etykietach win włoskich znajdziemy bowiem takie oznaczenia jak:

• Superiore – wiąże się najczęściej wyższym stopniem dojrzałości winogron a zatem wyższą zawartością alkoholu i wskazuje na wyższą jakosć
• Riserva – oznaczenie wskazuje na to, że wino było starzone dłużej niż tego wymagają lokalne regulacje, powstało z selekcjonowanych gron oraz ma określoną minimalną zawartość alkoholu
• Classico – wino pochodzące z centralnych rejonów danej apelacji (najczęściej jest to historyczne centrum regionu)

Na butelce, czesto zakodowany będzie także charakter wina czyli jego styl. Ze względu na zawartość cukru resztkowego w gotowym winie znajdziemy zatem:

• secco (wino wytrawne),
• semisecco (wino półwytrawne),
• semidolce (wino półsłodkie),
• dolce (wino słodkie),

Wina musujące będą zaś nosiły oznaczenie spumante lub frizzante.

The post Enotria Tellus – czyli włoski porządek świata first appeared on Paragraf w kieliszku.