Międzynarodowe Dni Wina w Jaśle odbyły się w tym roku po raz 11. Jest to wydarzenie szczególnie bliskie mojej osobie jako, że to właśnie w tym mieście, podczas Dni Wina, zaczynała się na poważnie moja przygoda z winem polskim. Urokliwe i zawsze gościnne miasto Jasło, tutejsze winnice oraz samo święto zajmują zatem szczególne miejsce w moim osobistym kalendarium wspomnień.

Przez ostatnie lata Dni Wina przeżywały trudną transformację. Zmieniały się władze miasta, zmieniali się winiarscy współorganizatorzy, ewoluowała forma święta i jego zasady. Wydarzenie przeszło długą drogę od namiotu rozgrzanego do czerwoności (zarówno poziomem emocji, które towarzyszyły niezliczonym wystawcom i ciekawych nowinek odwiedzającym jak i temperaturą podkarpackiego słońca), poprzez targowisko oddalone o kilkaset metrów od epicentrum wydarzeń aż po triumfalny powrót na płytę jasielskiego rynku. Drogę od pełnych pasji wystawców, hobbystów rozlewających swoje przednie trunki bez wybujałych ambicji i kasy fiskalnej, poprzez okres tarć i absurdalnych pomysłów, aż do współczesnych już czasów cywilizowanego profesjonalizmu. Wymogi medialnego przekazu nakazują stanowczą krytykę lecz doświadczenia minionego weekendu przy zachowaniu najwyższej rzetelności na złe opinie nie pozwalają.

W tym roku, główne obchody święta zorganizowane zostały w Jaśle w sposób wyjątkowo przemyślany. Winiarze, producenci sprzętu oraz pozostali wystawcy z branży zlokalizowani zostali po dwóch stronach Rynku, w centralnym punkcie wydarzeń, tworząc tym samym główny pasaż dla całej imprezy. Dzielił ich tłum ludzi z kieliszkami odpoczywających na drewnianych ławkach, szukających cienia pod starymi drzewami lub krzątających się w degustacyjnej pasji wokół wystawców. Nareszcie pierwszorzędną rolę w święcie wina zdawało się odgrywać samo wino – spychane dotąd na margines innych, jarmarczno-folklorystycznych wydarzeń. Organizacja przestrzeni – logiczna, przestronna, wygodna zarówno dla wystawców jak i odwiedzających. Moje uszanowanie dla organizatorów po raz pierwszy.

Pogoda była wyjątkowo udana (aż nadto) a liczba gości robiła wrażenie. W przeciwieństwie do poprzednich edycji, gdy wydawało się, że przygniecione nieprzemyślaną zmianą formy, profesjonalizacją winiarstwa i niepotrzebnymi napięciami Dni Wina przechodzą w swój okres schyłkowy – tym razem dopisała także frekwencja wśród winiarzy. Nie zabrakło oczywiście lokalnych producentów i organizatorów ale wyjątkowo cieszy, że pojawili się znów producenci z innych regionów naszego kraju, w tym liczna grupa kolegów z sąsiedniej Małopolski.

Oczywiście można sobie życzyć aby liczba wystawców nadal rosła – nikt jednak nie może tym razem narzekać na brak degustacyjnych doznań. Odwiedzenie wszystkich i pilne studiowanie oferty stanowiło z pewnością nie lada wyzwanie dla śmiałków. Co stanowiło jednak pewien kłopot dla ambitnych degustatorów to wyraźne niezrozumienie idei degustacji wina przez część promujących się winiarzy (siłą rzeczy jedynie zasłyszane lecz u źródeł wielu). Nie ma nic zdrożnego w sprzedawaniu wina w celach wyraźnie konsumpcyjnych (średnia cena za 100 ml wina na poziomie 5 zł jest oczywiście w pełni akceptowalna i zadowalająca), niemniej brak otwarcia ze strony niektórych wystawców na degustujących, planujących dokonać szerokiego przeglądu (karnie plując i nie upijając się dla przyjemności) trąci resztkami tej źle przyjmowanej prowincjonalności z której polskie winiarstwo zdaje się już szczęśliwie wyrastać. Gdyby każdy polewał jedynie dużą próbkę za stosowną odpłatnością, degustacja wiedziona jedynie ciekawością byłaby nazbyt droga, irytująca i bezzasadna. Co przystoi może na dożynkowym jarmarku z całą pewnością nie jest godne imprezy winiarskiej. Co zasmuca mnie też osobiście to brak wyraźnej obecności Stowarzyszenia Winiarzy Podkarpacia. Największa i jedna z najstarszych organizacji skupiająca winiarzy w Polsce, która zainicjowała a przez długie lata współorganizowała Dni Wina była tym razem zupełnie niewidoczna na tej największej imprezie winiarskiej na Podkarpaciu.

Cieszy natomiast, że świat trunków rzemieślniczych zaczyna równać do europejskiego poziomu a rozwijane sensorycznie gusta odwiedzających święto gości są coraz bardziej ciekawe świata. Za bardzo pozytywne i dla mnie osobiście satysfakcjonujące uważam pojawienie się stoiska browaru rzemieślniczego BROWAR DUKLA. Oby winiarze uczyli się od piwnego craftu jak pozycjonować i sprzedawać swoje produkty na rynku a na rzemieślniczych piwowarów spłynęła słusznie należna im już estyma jaką cieszy się produkcja wina. Jak dla mnie wciąż zbyt mało bąbli w polskim winie i nadal zbyt mało beczki w rodzimym piwowarstwie (nad rozwiązaniem obu tych problemów aktywnie pracujemy :P).

Dla mnie XI Międzynarodowe Dni Wina w Jaśle były wyjątkowo udane. Wielki szacunek i winiarską wdzięczność trzeba okazać lokalnym włodarzom, którym przewodzi wyjątkowo zaangażowany w budowanie wizerunku Jasła jako stolicy polskiego wina, Burmistrz Ryszard Pabian. Miasto Jasło konsekwentnie wspiera winiarstwo i potrafi to robić w coraz lepszym stylu. Wyjątkowym jest, że przedstawiciele miasta nie tylko winiarstwo wspierają ale i współdzielą nasze winiarskie pasje, Winne klimaty Jasła stają się dzięki temu nie tylko reklamowym hasłem ale i werbalizacją autentycznego charakteru miasta. Na wyjątkową pochwałę poza samą organizacją zasługują niewątpliwie też gadżety promujące winiarskie klimaty Jasła, rozdawane nawet w pociągach dowożących gości na tegoroczne Dni Wina.

Podobnie jak miało to miejsce w zeszłym roku, miałem i tym razem wielką przyjemność częstować gości Dni Wina zawartością butelek, które ocalały po tegorocznej edycji Międzynarodowego Galicyjskiego Konkursu Win. Stoisko z przyczyn oczywistych cieszyło się niesłabnącym powodzeniem ;).

Tegorocznej imprezy nie możemy się powstydzić pod żadnym względem. Wyrazy uznania należą się też oczywiście organizatorowi merytorycznemu, tj. Jasielskiemu Stowarzyszeniu Winiarzy “Vinum Pro Cultura“. Atmosfera była wyjątkowa, środowisko przyjazne a i słońce świeciło nienagannie na pięknym Podkarpaciu, gdzie niebo zawsze czysto niebieskie

Dziękuję organizatorom, winiarzom i wszystkim niezwykle sympatycznym gościom,

Do zobaczenia w przyszłym roku!

The post XI Międzynarodowe Dni Wina w Jaśle first appeared on Paragraf w kieliszku.

X KONWENT POLSKICH WINIARZY

Jak już wspomniano, tegoroczny konwent nosił szczególnie doniosłe znamię jubileuszu. Już po raz dziesiąty bowiem, polscy winiarzy spotkali się aby spróbować swoich win, ocenić robione w sztuce winifikacji postępy, porównać doświadczenia kolegów i poddać się ocenie profesjonalistów w swoich dziedzinach. W surowym lecz rzetelnym panelu degustacyjnym w tegorocznym wydarzeniu zasiadali kolejno: Piotr Stopczyński (Pałac Mierzęcin), Milan Bartošík, Miloš Michlovský (Winiarnia Michlovský), Monika Bielka-Vescovi (Kobiety i Wino), Tomasz Prange-Barczyński (Magazyn Wino), Marcin Płochocki (Winnica Płochockich), Wojciech Bońkowski (Winicjatywa) oraz Mariusz Kapczyński (Vinisfera). Organizatorami wydarzenia poza Fundacją na Rzecz Rozwoju i Promocji Winiarstwa Galicja Vitis  były także Polski Instytut Winorośli i Wina   oraz Stowarzyszenie Winiarzy Podkarpacia a także Miasto Jasło i Województwo Podkarpackie.

Lokalizacja konwentu nie była równie zachwycająca jak te z lat poprzednich ale najlepsza z dostępnych w Jaśle, mieście pozbawionym niestety imponującego zamku jakim mogły cieszyć uczestników konwenty w Łańcucie, Niepołomicach czy Sandomierzu. Także fala upałów niewątpliwie utrudniła degustacyjną atmosferę ale ten dyskomfort winiarzy zapewne wybaczą opaczności w zamian za perspektywę dobrych zbiorów. Widać wyraźnie, że część profesjonalnych już producentów wina nie odważyła się na publiczną weryfikację, tym większe gratulacje dla winiarzy, którzy w celach edukacyjnych i ogólnorozwojowych dla całego środowiska zdecydowali się przysłać swoje wina. Wina nie brakowało ale ilość degustacyjnych próbek nie przytłaczała w sposób niepozwalający na zachowanie skupienia.  Winnice pokazały przede wszystkim swoje wina z poprzedniego, niezbyt udanego rocznika. Mimo, że rok 2014 do najlepszych dla winiarzy nie należał to ogólny poziom win wydawał się z zachowaniem tej perspektywy, dobry. Wina wadliwe trafiały się ale win wyjątkowych, budzących nagłe ożywienie nie brakowało. Co jest sytuacją szczęśliwą większość win zachowywała podstawowe parametry spożywczej atrakcyjności dla potencjalnych konsumentów. Polscy winiarze potwierdzili, że lata doświadczeń, nauki i pracy owocuje stabilnością kolejnych roczników nawet w słabych latach, co dla komercyjnej uprawy winorośli jest sprawą kluczową. Wysoki poziom pokazały wina z trudnych do uprawy odmian vitis vinifera. Wbrew powszechnym przekonaniom o ich nieprzydatności w polskim klimacie, z radością będę przyjmował kolejne, coraz mniej jak ufam eksperymentalne, wina pochodzące z tychże nobliwych szczepów. Różnica w tym roku była bardzo wyraźna, szczególnie w zestawieniu z sąsiadującym w agendzie panelem Marechal Foch/Leon Millot (choć trzeba przyznać, że i wina z tych niekoniecznie wielkich szczepów z roku na rok są coraz lepsze).

Szczególną uwagę przyciągnęły jak zwykle wina specjalne. Z wielkim żalem przyjąłem, fakt, że polscy winiarze zdobyli się na prezentację jedynie dwóch musiaków. Czapkę zdjąć należy przed Winnicami Przeworskimi oraz Winnicą Gaj. Pochodzące od pierwszego z wymienionych producentów wino (Magdalena) zachęcało wesołością ale z uwagi na szampańskie zacięcie autora, zdecyduję się na małą krytykę co do przedwczesnego zdegorżowania wina oraz nieco drażniącego mnie osobiście cukru resztkowego (lubię kwasiory :P). W każdym razie wiele tu jeszcze może się wydarzyć, a czas będzie jedynie sprzymierzeńcem jeśli dekapitacja nie zostanie zrealizowana wraz z terminem zapadłego już wyroku. Jest jeszcze nieco szorstko i nieokrzesanie a zatem trochę nieprzystająco do złożoności i kremowości, której oczekiwać można po tradycyjnej metodzie produkcji. Ani konwentowe 9 miesięcy ani też docelowe 12 zapewnić tego nie mogą. Drugie wino musujące (Gajus) wymyka się wszelkim konwencji, a jako stworzone z pasji i radości bez zbędnego choć właściwego niekiedy musiakom zadęcia, jako takie powinno być oceniane. Dziwaczna kombinacja, bardzo swoistych odmian winorośli, wyraźnie poziomkowe nuty znanej z altanek labruski, pełen osad po wtórnej fermentacji zachowany w butelce stanowiący zaprzeczenie ostatnich 300 lat doskonalenia krystalicznie czystych win musujących. Dziko, świeżo, porywająco i szalenie przyjemnie. Wino stworzone z poszanowaniem nie enologicznych podręczników lecz najczystszej intencji samego Bachusa – by je pito i się nim radowano. Choć muszę przyznać, że w obu przypadkach plastikowy korek jest nieporozumieniem. Nie da się nie wspomnieć także o rewolucyjnym dla całego konwentu winie z Winnicy Kamieniec. Wacław Matłok, którego wina wywołały niemałe zamieszanie wśród producentów win gruzińskich podczas niedawnej degustacji na Lipowej 6F zachwyciły także i szersze grono winiarzy. Wina stworzono bowiem jako pomarańczowe – a zatem znęcano się nad winogronami poprzez wielomiesięczną macerację wraz ze skórkami i szypułkami. Na konwencie autor przedstawił wina z odmiany Bianka 2013 i Seyval 2013 (ku zazdrości konwentu przyznam się do nieco bardziej prywatnej degustacji Johannitera w przedświąteczny wieczór – godne zachwytu). Polscy winiarze – moje uszanowanie!

Organizator: Fundacja Na Rzecz Rozwoju i Promocji Winiarstwa “Galicja Vitis”

Partnerzy: Miasto Jasło, Polski Instytut Winorośli i Wina, Stowarzyszenie Winiarzy Podkarpacia

Patronat honorowy: Marszałek Województwa Podkarpackiego

Sponsorzy: POLWAX S.A., Wilhelm Tell Consulting A.A. Doliński, Scharfenberger, Marxam Enology, LPP EQUIPMENT WARSAW, BOROS OAK BARRELS

Patroni medialni: Magazyn Wino, Winicjatywa.pl, Magazyn Czas Wina, Vinisfera.pl, NaszeWinnice.pl Winologia.pl, Kobiety i Wino

X MIĘDZYNARODOWE DNI WINA W JAŚLE

O ile Konwent Polskich Winiarzy jest wydarzeniem zamkniętym, dedykowanym przede wszystkim dla branży o tyle Międzynarodowe Dni Wina mają cieszyć wszystkim entuzjastów wina. W przeciwieństwie do poprzednich, deszczowych lat, Jasło witało tym razem uczestników winiarskiego święta żarem lejącym się z nieba. Sprzymierzeńcem okazała się tegoroczna konwencja oparta o niezależne stoiska winiarzy i sklepów zlokalizowane bezpośrednio na płycie Jasielskiego Rynku. Nowością Dni Wina, był brak biletowej strefy do której dostęp możliwy był jedynie po uiszczeniu opłaty. W zestawieniu z horrorem niekomercyjnego getta jakie zafundowano winiarzom i ich zwolennikom w zeszłym roku (tu wspomnienia zeszłoroczne) postęp był nie tylko widoczny gołym okiem ale łatwy do wykrycia każdym innym zmysłem. Nie sposób nikomu dogodzić co do warunków pogodowych i choć ciężkim zadaniem było utrzymanie należytej temperatury win przeznaczonych do degustacji przy weekendowej aurze to przynajmniej żadne wino nie zostało rozcieńczone deszcze jak to bywało przed laty.

Imprezę należy uznać za udaną choć ze względu na temperaturę raczej męczącą. Autor niniejszego bloga, podobnie jak miało to miejsce w zeszłym roku, miał wielką przyjemność częstować gości Dni Wina, zawartością butelek, które ocalały po tegorocznej edycji Międzynarodowego Konkursu Winiarskiego GALICJA VITIS.

Organizatorzy: Miasto Jasło, Jasielski Dom Kultury, Stowarzyszenie Winiarzy Podkarpacia, Wino i Przyjaciele, Jasielskie Stowarzyszenie Winiarzy VINUM PRO CULTURA

Partnerzy: Gmina Jasło

Patronat honorowy: Marszałek Województwa Podkarpackiego, Wojewoda Podkarpacki

Patroni medialni: Magazyn Wino,  Magazyn Czas Wina, Vinisfera.pl, NaszeWinnice.pl Winologia.pl, Food Service, Przegląd Gastronomiczny

Dziękuję wszystkim gościom wspomnianych tu imprez za przybycie oraz wspólnie spędzony z pożytkiem i wielką przyjemnością czas. Organizatorom i ich ekipom technicznych składam zaś serdeczne gratulacje. Do zobaczenia w przyszłym roku!

The post Jasło winem spłynęło first appeared on Paragraf w kieliszku.

Pełny opis kursu oraz jego program, dostępne po kliknięciu.

Jako bezpośrednio zaangażowany, oddaję pióro jednej z uczestniczek. Zuzanna Biel jest nie tylko słuchaczką Praktycznego Kursu Winiarstwa w Podkarpackiej Akademii Wina ale także członkinią dwóch, szalenie sympatycznych organizacji – Stowarzyszenia Winiarzy Podkarpacia oraz Stowarzyszenia Kobiety i Wino.

Oto Jej relacja:

W ostatnią sobotę stycznia b.r., w zaskakujących chyba wszystkich okolicznościach atmosferycznych rozpoczął się w Jaśle Praktyczny Kurs Winiarstwa prowadzony przez Podkarpacką Akademię Wina. Ani niespodziewane duże opady śniegu, ani piękna słoneczna pogoda nie przeszkodziły stawić się w Pałacu Sroczyńskich wszystkim kursantom, organizatorom oraz szanownym gościom, tj. burmistrzowi Jasła Ryszardowi Pabianowi oraz Alicji Dachowskiej, dyrektor Policealnej Szkoły Medycznej im. prof. Rudolfa Weigla.

Po oficjalnym przywitaniu się i  wygłoszeniu powitalnych zdań, każdy z uczestników przedstawił się i miał możliwość powiedzenia kilku słów o sobie. Jak się okazuje wśród kursantów są osoby z całej Polski (nawet z Kurpiów!), posiadające już  winnice albo dopiero planujące ją założyć. Każdy podkreślał, że najważniejsze dla niego jest zdobycie szczegółowej wiedzy na temat prowadzenia winnicy w naszym kraju. Trzeba przyznać, że pod tym względem złożyło się idealnie, ponieważ jak podkreśliła Ewa Wawro, prezes Fundacji Galicja Vitis: w naszej ofercie szczególny nacisk kładziemy na praktyczne przygotowanie uczestników do zawodu winiarza. Teoria (…) będzie przygotowaniem do zajęć praktycznych w winnicy i przetwórni, a tego najbardziej potrzebują przyszli winiarze.

Wykład inauguracyjny poprowadzony przez Ewę Wawro wprowadził nas w tematykę winiarską opowiadając o historii wina i uprawy winorośli na świecie i w Polsce oraz przedstawiając stowarzyszenia, instytucje zajmujące się winiarstwem i wydarzenia organizowane w kraju. Jednak pierwszy dzień Kursu nie był tylko uroczystym dniem otwarcia, zapoznawania się i integracji. Już od samego początku uczestnicy zostali „zapędzeni do roboty”. Wojciech Bosak szczegółowo przedstawił nam zasady i technikę profesjonalnych degustacji winiarskich i od razu polecił nam stosowanie ich w praktyce. Degustowaliśmy i ocenialiśmy w sumie dziewięć win z polskich winnic, m.in. z Winnicy Golesz i Winnicy Smykań.

Weekend spędzony w Jaśle, na pierwszym zjeździe Praktycznego Kursu Winiarstwa, uważam za bardzo udany. Zapowiada ciekawy najbliższy rok, spędzony na wspólnej nauce, dyskusjach, pracach. Profil uczestników jest bardzo zróżnicowany co może zaowocować ciekawymi dyskusjami. Organizatorzy Kursu postawili wysoko poprzeczkę zarówno sobie, jak i kursantom, proponując dużo zajęć na wysokim merytorycznie poziomie.

***

Wszystkich, którzy nie zdążyli zapisać się na kurs roczny mogę w tym momencie pocieszyć. Już niebawem, poprzez stronę internetową Podkarpackiej Akademii Wina, będzie można zakupić wstęp na pojedyncze zjazdy lub dni zjazdowe, zgodnie z przyjętym harmonogramem.

Do zobaczenia w Jaśle!

Oficjalny KOwiec Praktycznego Kursu Winiarstwa

The post Praktyczny Kurs Winiarstwa rozpoczęty first appeared on Paragraf w kieliszku.

Już po raz dziewiąty, pretendujące do miana stolicy polskiego wina Jasło, gościło producentów, importerów oraz amatorów najszlachetniejszego z trunków.

I w tym roku mogliśmy cieszyć się jak co roku wyśmienitą okazją do degustacji win z kilkunastu państw Europy a wśród nich tych najbardziej nam bliskich, win pochodzących z winnic polskich. W szczególności te ostatnie przykuwały uwagę rosnącym nieustannie poziomem, zarówno jakości oferowanego wina jak i oprawy wizualnej całego przedsięwzięcia. Z dawnych amatorskich upraw winorośli i przydomowej produkcji win wyrastają ambitni producenci, którzy pod żadnym względem nie ustępują swojej konkurencji ze “starych, winiarskich krajów” środkowej Europy. Szczególnie interesującą możliwością, która po raz pierwszy cieszyła odwiedzających święto, była sposobność degustacji win konkursowych z IV międzynarodowego Galicyjskiego Konkursu Win GALICJA VITIS, który odbył się w Łańcucie w czerwcu bieżącego roku. Ponad 120 win (w tym licznych butelek nagrodzonych medalami) rozlanych zostało w ten świąteczny weekend, przy niemałym udziale piszącego te słowa

Należy zauważyć, iż z inicjatywy jasielskich winiarzy, główne obchody corocznych Międzynarodowych Dni Wina w tym urokliwym mieście, poprzedził Dzień Otwartych Winnic. Celem wydarzenia była integracja ze środowiskiem lokalnym i przybliżenia lokalnych winnic wszystkim odwiedzającym.

Mimo niezwykle miłej atmosfery nie zabrakło też (ku uciesze autora) kilku absurdów wynikających z bezsensowności rodzimych przepisów prawnych, które z pewnością dostarczą pożywki do kilku kolejnych wpisów w blogowej kolekcji. Szczególnie miłym choć swoistym zjawiskiem była ponadprzeciętna obstawa święta przez lokalnych strażników miejskich, których liczba momentami zdawała się przekraczać liczbę wystawiających swoje działa winiarzy.

Podczas tegorocznego wydarzenia, mieliśmy też okazję obserwować zmiany zachodzące w formule tego tradycyjnego już winiarskiego święta. Podstawową różnicą, którą mógł obserwować odwiedzający to wyjątkowe wydarzenie, był podział na komercyjnych producentów wina (czyli osoby dysponujące stosownymi pozwoleniami i prowadzące w tym zakresie produkcyjną działalność gospodarczą) oraz winnice niekomercyjne, czyli te które wdrażają dopiero stosowne procedury lub zwyczajnie nie są nimi zainteresowane (produkując wino dla potrzeb własnego gospodarstwa enoturystycznego lub jedynie dla zaspokojenia potrzeb i ku radości przyjaciół).

Etykietka obowiązkowa, uwydatniająca zasady funkcjonowania panującego reżimu.

Część niekomercyjna do której przywykliśmy w poprzednich latach funkcjonowała w sposób niezmieniony (jak zawsze częstując winami bez skrępowania i ograniczeń na podstawie okazanego przy wejściu biletu wstępu). Część gromadząca zaś profesjonalistów (w tym importerów wina) mieściła się w strefie niebiletowanej. Darmowy wstęp do tej strefy, okupiony był jednak koniecznością zakupu pojedynczych próbek wina.  Zbędne napięcia budował zatem swoisty, podwójny system opłacania degustacji, choć niewątpliwie także brak toalety w strefie płatnej nie będzie powodem do wdzięczności wobec goszczącego nas miasta Jasła.

Warto zwrócić uwagę, że zmiany te choć niekoniecznie dla wszystkich komfortowe,  wynikają między innymi z profesjonalizacji i rozwoju polskich winnic.  Liczba tych producentów, którzy mogą śmiało oferować swój rynkowy już produkt, przybywa z roku na rok. Grono winnic amatorskich (wybaczcie mi to określenie proszę) wyraźnie kurczy się na rzecz tych wyżej wymienionych co osobiście odbieram jako pozytywny sygnał. Z całą pewnością kolejne edycje Dni Wina w Jaśle, powinny być jednak poprzedzone pogłębioną refleksją tegorocznego przypadku.

Autor niniejszego wpisu bawił się w każdym razie wyśmienicie, o czym z radością donosi i co wszystkim czytelnikom poleca. Do zobaczenia podczas X Międzynarodowych Dni Wina w Jaśle w przyszłym roku!

The post IX Międzynarodowe Dni Wina w Jaśle first appeared on Paragraf w kieliszku.