Aktualizacja 1 grudnia 2023 roku. 

Etykieta butelki skrywającej upragnione wino, powinna być nie tylko nośnikiem marketingowego przekazu ale także dostarczyć nam pełnych, niezbędnych informacji, pozwalających na racjonalne podjęcie decyzji o jego zakupie. O etykietach win napisano już w Internecie wiele, zarówno w kontekście rozszyfrowywania apelacyjnych zawiłości jak i narzuconych przez prawo formalnych wymagań obowiązujących w poszczególnych krajach. Stan wiedzy warto jednak na bieżąco aktualizować, czemu posłużyć ma także niniejszy wpis.

Raz jeszcze zachęcam do lektury!

CO W PRAWIE PISZCZY

Podstawowe przepisy obowiązujące w Unii Europejskiej

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004
• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2019/33 z dnia 17 października 2018 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do wniosków o objęcie ochroną nazw pochodzenia, oznaczeń geograficznych i określeń tradycyjnych w sektorze wina, procedury zgłaszania sprzeciwu, ograniczeń stosowania, zmian w specyfikacji produktu, unieważnienia ochrony oraz etykietowania i prezentacji 

Regulacje krajowe

• Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (tzw. ustawa winiarska) Dz.U. 2011 nr 120 poz. 690
• Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych Dz.U. 2001 nr 5 poz. 44
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych Dz.U. 2015 poz. 29
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej niektórych napojów Dz.U. 2015 poz. 474
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu ustalania i umieszczania numeru identyfikacyjnego partii wina z określonego rocznika lub wina z określonej odmiany winorośli Dz.U. 2012 poz. 4

CZYM JEST ETYKIETA?

Wskazane powyżej Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, miało w intencji autorów dokonać aktualizacji, uproszczenia i ujednolicenia prawa żywnościowego UE dotyczącego znakowania żywności (w tym alkoholu). Nowe przepisy mają ułatwić konsumentom dokonanie wyboru  przy zakupie produktów żywnościowych. Głównym celem tych stosunkowo nowych przepisów jest przede wszystkim dostarczanie pełnych i zgodnych z prawem informacji konsumentom, a także zapewnienie harmonijnego funkcjonowania rynku wewnętrznego obrotu żywnością. Pośród swoich licznych zapisów, omawiane  Rozporządzenie definiuje szereg pojęć takich jak czytelność, pole widzenia, nazwa opisowa, nazwa zwyczajowa, itp. I tak:

Etykieta oznacza jakąkolwiek metkę, znak firmowy, znak handlowy, ilustrację lub inny opis pisany, drukowany, tłoczony, odbity lub w inny sposób naniesiony na opakowanie lub pojemnik z żywnością lub załączony do opakowania lub pojemnika z żywnością.

Etykietowaniem będziemy zaś nazywali wszelkie napisy, dane szczegółowe, znaki handlowe, nazwy marek, ilustracje lub symbole odnoszące się do danego środka spożywczego i umieszczone na wszelkiego rodzaju opakowaniu, dokumencie, ulotce, etykiecie, opasce lub pierścieniu towarzyszącym takiej żywności lub odnoszącym się do niej

Gdy już jesteśmy przy definicjach to przydadzą się nam jeszcze następujące:

Składnik oznacza każdą substancję lub produkt, w tym środki aromatyzujące, dodatki do żywności, enzymy spożywcze oraz każdy komponent składnika złożonego, użyte przy wytworzeniu lub przygotowywaniu danego środka spożywczego i nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie. Pozostałości nie uważa się za składniki.

Dodatek do żywności oznacza każdą substancję, która w normalnych warunkach ani nie jest spożywana sama jako żywność, ani nie jest stosowana jako charakterystyczny składnik żywności, bez względu na swoją ewentualną wartość odżywczą, której celowe dodanie, ze względów technologicznych, do żywności w trakcie jej produkcji, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, przewozu lub przechowywania powoduje, lub można spodziewać się, że powoduje, iż substancja ta lub jej produkty stają się bezpośrednio lub pośrednio składnikiem żywności.

Etykieta elektroniczna to strona internetowa, która będzie zawierała pełne informacje dotyczące wartości odżywczej oraz wykazu składników produktu. Na etykiecie umieszczamy w tym celu kod QR, który prowadzi bezpośrednio do strony informacyjnej zwanej „etykietą elektroniczną”. Na stronie tej powinny być wyświetlane wyłącznie informacje wymagane prawem. Nie jest to przestrzeń dla stosowania treści sprzedażowych, opisów sensorycznych czy materiałów marketingowych. Elektroniczne systemy etykietowania nie mogą śledzić użytkowników ani gromadzić żadnych danych na ich temat. Strony etykiet nie mogą też zawierać informacji reklamowych.

ZASADY OGÓLNE

Zanim przejdziemy do omawiania konkretnych elementów etykiety wina, należy przyswoić sobie kilka zasad, którymi musimy się kierować opracowując etykietę. Przede wszystkim informacje które są obowiązkowe muszą być zawsze łatwo dostępne i znajdować bezpośrednio na opakowaniu lub na załączonej do niego etykiecie w taki sposób, aby były dobrze widoczne, wyraźnie czytelne oraz, w stosownych przypadkach, nieusuwalne. Nie mogą być w żaden sposób ukryte, zasłonięte, pomniejszone ani przerwane jakimikolwiek innymi nadrukami, ilustracjami czy innym materiałem. Co oczywiste, na etykietach muszą znaleźć się informacje obowiązkowo wymagane przez przepisy. Inne informacje mogą być umieszczane tylko wtedy jeśli przepisy pozwalają na ich fakultatywne umieszczenie. Obowiązkowe informacje na temat żywności muszą być podawane nadto w języku łatwo zrozumiałym dla konsumentów z państw członkowskich, w których dany środek spożywczy jest wprowadzany na rynek.

Obowiązkowe dane szczegółowe umieszcza się w tym samym polu widzenia na pojemniku, by były jednocześnie czytelne w takim samym stopniu bez konieczności odwracania pojemnika, w formie nieusuwalnych znaków, a dane te muszą być wyraźnie wyodrębnione z otaczającego je tekstu lub obrazów graficznych.

Rozmiar czcionki użytej do zapisu danych szczegółowych musi wynosić co najmniej 1,2 mm, niezależnie od zastosowanego formatu czcionki.

ELEMENTY OBOWIĄZKOWE ETYKIETY WINA

Zgodnie z przywołanymi wyżej dokumentami mamy kilka elementów bezwzględnie wymaganych na etykietach wina. Muszą mieć one charakter widoczny, czytelny i trwały a są nimi:

1. Oznaczenie kategorii produktu winiarskiego
2. Informacja o chronionej nazwie pochodzenia lub chronionym oznaczeniu geograficznym
3. Zawartość alkoholu
4. Miejsce wytworzenia
5. Wskazanie podmiotu butelkującego
6. Informacja o importerze
7. Zawartość cukru
8. Zawartość potencjalnych alergenów
9. Numer partii
10. Ilość produktu netto
11. Wartość odżywcza
12. Wykaz składników

ad. 1 – kategoria produktu 

Jako kategorię  należy tu wskazać oznaczenie przyjęte dla kategorii produktu winiarskiego zgodnie z definicjami podanymi w załączniku IV rozporządzenia NR 479/2008. Odstąpić od takiej praktyki można jedynie w przypadku win oznaczonych na etykiecie chronioną nazwą pochodzenia lub chronionym oznaczeniem geograficznym.

Kategorie produktów winiarskich:

• wino
• młode wino w trakcie fermentacji
• wino likierowe
• wino musujące
• gatunkowe wino musujące
• gatunkowe aromatyzowane wino musujące
• wino musujące gazowane
• wino półmusujące
• wino półmusujące gazowane
• moszcz winogronowy
• częściowo sfermentowany moszcz winogronowy
• częściowo sfermentowany moszcz gronowy uzyskiwany z suszonych winogron
• zagęszczony moszcz winogronowy
• rektyfikowany zagęszczony moszcz winogronowy
• wino z suszonych winogron
• wino z przejrzałych winogron
• ocet winny

Gdzie jesteś definicjo wina?

ad. 2 – Informacja o chronionej nazwie pochodzenia lub chronionym oznaczeniu geograficznym

Jeśli wino może identyfikować się którymś z tych oznaczeń, etykieta powinna zawierać oznaczenie termin chroniona nazwa pochodzenia lub chronione oznaczenie geograficzne oraz przedmiotową chronioną nazwę pochodzenia lub stosownie chronione oznaczenie geograficzne.

ad. 3 – Zawartość alkoholu 

Mowa tu o rzeczywistej zawartości alkoholu na objętość (w procentach objętościowych). Rzeczywistą objętościową zawartość alkoholu, wyraża się w pełnych jednostkach procentowych lub w jednostkach połówkowych.

Po liczbie wyrażającej rzeczywistą objętościową zawartość alkoholu następuje symbol „% obj.” który mogą poprzedzać słowa rzeczywista zawartość alkoholu, rzeczywisty alkohol lub skrót alk. – np. alk. 12 % obj. Dopuszczone odchylenie to 0,5 % obj. dla win spokojnych oraz 1 % obj. dla win musujących przy pomiarze dokonywanym w 20 °C.

Nie naruszając tolerancji ustalonych w odniesieniu do stosowanej referencyjnej metody analizy, wykazana zawartość alkoholu nie może różnić się od zawartości wynikającej z analizy o więcej niż 0,5 % obj. Zawartość alkoholu w produktach sektora wina o chronionych nazwach pochodzenia lub o chronionych oznaczeniach geograficznych przechowywanych w butelkach przez ponad trzy lata, winach musujących, gatunkowych winach musujących, gazowanych winach musujących, winach półmusujących, gazowanych winach półmusujących, winach likierowych i winach z  przejrzałych winogron, nie naruszając tolerancji ustalonych dla stosowanej referencyjnej metody analizy, nie może jednak różnić się od zawartości określonej w drodze analizy o więcej niż 0,8 % obj.

(czcionka wysokości minimum 3 mm dla butelki 0,75 l)

ad. 4 – Miejsce wytworzenia 

Jako miejsce wytworzenia podaje się dokładną nazwę miejscowości oraz nazwę kraju pochodzenia. Poprawny zapis powinien przyjąć, któryś z następujących wariantów:

• wino z Polski
• wyprodukowane w Polsce
• produkt Polski

ad. 5 – Wskazanie podmiotu butelkującego 

Nazwę i adres butelkującego uzupełnia się: słowami butelkujący lub butelkowane przez […], które można uzupełnić określeniami odnoszącymi się do gospodarstwa producenta.

W przypadku butelkowania na zlecenie, wskazanie butelkującego uzupełnia się słowami butelkowane dla […] lub, gdy wskazuje się nazwę i adres osoby, która przeprowadziła butelkowanie w imieniu osoby trzeciej, słowami butelkowane dla […] przez […].

Jeśli butelkowanie odbywa się w innym miejscu niż siedziba butelkującego, dokładnym danym, o których mowa w niniejszym ustępie, towarzyszy odniesienie do dokładnego miejsca, w którym miała miejsce czynność, oraz, jeśli butelkowanie przeprowadza się w innym państwie członkowskim, nazwa tego państwa.

Wymogi te nie mają zastosowania, w przypadku gdy butelkowanie odbywa się w bezpośrednim sąsiedztwie butelkującego.

W przypadku pojemników innych niż butelki słowa butelkujący i butelkowane przez […] zastępuje się odpowiednio słowami pakujący i pakowane przez […], o ile użyty język sam nie wskazuje na taką różnicę.

ad. 6 – Informacja o importerze 

Jeśli wino jest importowane należy wskazać w sposób wyraźny także oznaczenie samego importera. Importerem jest podmiot, który sprowadza wina spoza UE.

ad. 7 – Zawartość cukru

Oznaczenie to będzie obligatoryjne tylko dla wina musującego, gatunkowego wina musującego, gatunkowego aromatyzowanego wina musującego i wina musującego gazowanego. Przyjęte do tego celu oznaczenia wskazują określony poziom cukru resztkowego w gotowym winie:

• brut nature, pas dosé lub dosage zéro (0– 3 g/l)
• ekstra brut lub extra brut (0–6 g/l)
• bardzo wytrawne lub brut (0–12 g/l)
• wytrawne, extra sec lub extra dry (12–17 g/l)
• półwytrawne, sec lub dry (17–32 g/l)
• półsłodkie, demi-sec, lub medium dry (33–50 g/l)
• słodkie, doux lub sweet (ponad 50 g/l)

Ile cukru w winie?

ad. 8 – Zawartość potencjalnych alergenów

Najczęściej informacja o zawartości dwutlenku siarki i siarczynach w stężeniach powyżej 10 mg/kg lub 10 mg/litr w przeliczeniu na całkowitą zawartość SO2 dla produktów w postaci gotowej bezpośrednio do spożycia.

Podkreślać czy nie?

ad. 9 – Numer partii

Oznaczenie produktów numerem partii nie jest wymagane Rozporządzeniem nr 1169/2011 jest jednak istotne z punktu widzenia samego producenta (na wypadek wycofania partii produktu z rynku). Zasady znakowania produktu numerem partii określa krajowe prawo, tj. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu znakowania niektórych grup i rodzajów artykułów rolno-spożywczych kodem identyfikacyjnym partii produkcyjnej (Dz.U. 2004 nr 83 poz. 772). Artykuły rolno-spożywcze wprowadzane do obrotu znakuje się widocznym, czytelnym i nieusuwalnym kodem identyfikacyjnym partii produkcyjnej, umożliwiającym identyfikację artykułu rolno-spożywczego z danej partii produkcyjnej.  Środki spożywcze w opakowaniach jednostkowych znakuje się kodem identyfikacyjnym partii produkcyjnej na opakowaniu albo etykiecie. W przypadku opakowań zbiorczych, kod identyfikacyjny partii produkcyjnej umieszcza się na opakowaniu albo pojemniku lub podaje w dokumentach przewozowych lub innych dokumentach towarzyszących. Środki spożywcze w opakowaniach jednost­kowych znakuje się kodem identyfikacyj­nym partii produkcyjnej na opakowaniu albo etykiecie. Jeżeli nie jest możliwe jednoznaczne odróżnienie kodu identyfi­kacyjnego od innych informacji zawartych w oznakowaniu, kod identyfikacyjny należy poprzedzić literą „L”, np. L 123 2020.

ad. 10 – Objętość netto 

To nic innego jak zawartość wina w butelce wyrażona mililitrach, centylitrach lub litrach, np. 750 ml. (UWAGA: skrót ML oznacza ewentualnie megalitry a nie mililitry, prawidłowo znakowane jako ml).

Nie ma potrzeby umieszczania przed liczbą żadnego oznaczenia. Jeśli już, to stosujemy pełną nazwę:

• objętość netto
• masa netto
• zawartość netto

W żadnym wypadku nie może to być jednak oznaczenie typu poj. – nie pojemność butelki a ilość wina jest tu bowiem oznaczana, ani też obj. – skrót odnoszący się do objętościowej metody pomiaru zawartości alkoholu.

(czcionka wysokości minimum 4 mm dla butelki 0,75 l)

ad. 11 – Wartość odżywcza

DANE UMIESZCZANE DOBROWOLNIE

1. Rocznik
2. Nazwy szczepów winorośli
3. Informacje o zawartości cukru resztkowe (poza sytuacjami kiedy jest to obowiązkowe, patrz wyżej)
4. Określenie tradycyjne (dla win o chronionej nazwie pochodzenia lub oznaczeniu geograficznym)
5. Wspólnotowy symbol określający chronioną nazwę pochodzenia lub chronione oznaczenie geograficzne
6. Metoda produkcji

ad. 1 – Rocznik

Jako rocznik wina podaje się rocznik zbioru winogron (minimum 85% winogron zebranych w danym roku). Dla win lodowych zebranych zimą po 1 stycznia, podaje się jako rok zbiorów rok poprzedni (czyli rok w którym grona dojrzały).

ad. 2.  – Nazwy szczepów winorośl

Jedna dana odmiana stanowi minimum 85% zawartości kupażu, może zostać umieszczona na etykiecie. W przypadku użycia większej ilości odmian, jeśli stanowią łącznie 100% zawartości kupażu, oznaczamy je od począwszy od tej której zawartość jest największa. Jeśli odmian jest więcej niż 3, to kolejne odmiany powinny zostać ujęte już poza główną etykietą.

Certyfikacja wina

ad. 3 – Informacje o zawartości cukru resztkowego

Poza sytuacjami kiedy jest to obowiązkowe (czyli dla “win musujących”). Zawartość cukru oznaczana jest poprzez zastosowanie określeń takich jak:

• wino wytrawne – jeżeli zawartość cukru nie przekracza 4 gramów na litr lub 9 gramów na litr, pod warunkiem że całkowita kwasowość wyrażona w gramach kwasu winowego na litr wynosi nie więcej niż 2 gramy poniżej zawartości cukru resztkowego (tak, wiem, boli od tego głowa :P)
•  wino półwytrawne – jeżeli zawartość cukru przekracza maksymalne ilości określone powyżej, ale nie przekracza 12 gramów na litr lub 18 gramów na litr, pod warunkiem że całkowita kwasowość wyrażona w gramach kwasu winowego na litr wynosi nie więcej niż 10 gram poniżej zawartości cukru resztkowego.
• półsłodkie – jeżeli zawartość cukru jest wyższa niż maksymalne ilości określone powyżej, ale nie wynosi więcej niż 45 gramów na litr
• słodkie – jeżeli zawartość cukru wynosi co najmniej 45 gramów na litr.

Ile cukru w winie?

ad. 4 – Określenie tradycyjne (dla win o chronionej nazwie pochodzenia lub oznaczeniu geograficznym)

Oczywiście jeśli danemu winu przysługuje taka ochrona.

ad. 5 – Wspólnotowy symbol określający chronioną nazwę pochodzenia lub chronione oznaczenie geograficzne

To miejsce na symbole przyjęte dla oznaczenia tych dwóch sposobów ochrony produktu:

ad. 6 – Metoda produkcji

Ta część zachowana jest elementów wskazujących na specyfikę technologiczną powstawania produktu. Może ona wyróżniać wino ze względu na oryginalny sposób jego wytworzenia. Np: wino dojrzewało w beczce z dębu amerykańskiego lub wino fermentowało w glinianych amforach.

PODSUMOWANIE

Zawartość etykiety wina jest sprawą szczególnie wrażliwą. Konieczne jest zatem bardzo literalne podejście do przepisów regulujących ten przedmiot dla uniknięcia późniejszych, przykrych postępowań. Pamiętajcie proszę, że każdy przecinek, kropka czy rozmiar czcionki, naprawdę mają znaczenie. Jeśli będziecie potrzebowali profesjonalnego audytu etykiet przed wysłaniem do druku, razem z zespołem prawoalkoholowe.pl, pozostajemy jak zawsze w Waszej dyspozycji

The post Formalna strona etykiety first appeared on Paragraf w kieliszku.

Pełny opis kursu oraz jego program, dostępne po kliknięciu.

Jako bezpośrednio zaangażowany, oddaję pióro jednej z uczestniczek. Zuzanna Biel jest nie tylko słuchaczką Praktycznego Kursu Winiarstwa w Podkarpackiej Akademii Wina ale także członkinią dwóch, szalenie sympatycznych organizacji – Stowarzyszenia Winiarzy Podkarpacia oraz Stowarzyszenia Kobiety i Wino.

Oto Jej relacja:

W ostatnią sobotę stycznia b.r., w zaskakujących chyba wszystkich okolicznościach atmosferycznych rozpoczął się w Jaśle Praktyczny Kurs Winiarstwa prowadzony przez Podkarpacką Akademię Wina. Ani niespodziewane duże opady śniegu, ani piękna słoneczna pogoda nie przeszkodziły stawić się w Pałacu Sroczyńskich wszystkim kursantom, organizatorom oraz szanownym gościom, tj. burmistrzowi Jasła Ryszardowi Pabianowi oraz Alicji Dachowskiej, dyrektor Policealnej Szkoły Medycznej im. prof. Rudolfa Weigla.

Po oficjalnym przywitaniu się i  wygłoszeniu powitalnych zdań, każdy z uczestników przedstawił się i miał możliwość powiedzenia kilku słów o sobie. Jak się okazuje wśród kursantów są osoby z całej Polski (nawet z Kurpiów!), posiadające już  winnice albo dopiero planujące ją założyć. Każdy podkreślał, że najważniejsze dla niego jest zdobycie szczegółowej wiedzy na temat prowadzenia winnicy w naszym kraju. Trzeba przyznać, że pod tym względem złożyło się idealnie, ponieważ jak podkreśliła Ewa Wawro, prezes Fundacji Galicja Vitis: w naszej ofercie szczególny nacisk kładziemy na praktyczne przygotowanie uczestników do zawodu winiarza. Teoria (…) będzie przygotowaniem do zajęć praktycznych w winnicy i przetwórni, a tego najbardziej potrzebują przyszli winiarze.

Wykład inauguracyjny poprowadzony przez Ewę Wawro wprowadził nas w tematykę winiarską opowiadając o historii wina i uprawy winorośli na świecie i w Polsce oraz przedstawiając stowarzyszenia, instytucje zajmujące się winiarstwem i wydarzenia organizowane w kraju. Jednak pierwszy dzień Kursu nie był tylko uroczystym dniem otwarcia, zapoznawania się i integracji. Już od samego początku uczestnicy zostali „zapędzeni do roboty”. Wojciech Bosak szczegółowo przedstawił nam zasady i technikę profesjonalnych degustacji winiarskich i od razu polecił nam stosowanie ich w praktyce. Degustowaliśmy i ocenialiśmy w sumie dziewięć win z polskich winnic, m.in. z Winnicy Golesz i Winnicy Smykań.

Weekend spędzony w Jaśle, na pierwszym zjeździe Praktycznego Kursu Winiarstwa, uważam za bardzo udany. Zapowiada ciekawy najbliższy rok, spędzony na wspólnej nauce, dyskusjach, pracach. Profil uczestników jest bardzo zróżnicowany co może zaowocować ciekawymi dyskusjami. Organizatorzy Kursu postawili wysoko poprzeczkę zarówno sobie, jak i kursantom, proponując dużo zajęć na wysokim merytorycznie poziomie.

***

Wszystkich, którzy nie zdążyli zapisać się na kurs roczny mogę w tym momencie pocieszyć. Już niebawem, poprzez stronę internetową Podkarpackiej Akademii Wina, będzie można zakupić wstęp na pojedyncze zjazdy lub dni zjazdowe, zgodnie z przyjętym harmonogramem.

Do zobaczenia w Jaśle!

Oficjalny KOwiec Praktycznego Kursu Winiarstwa

The post Praktyczny Kurs Winiarstwa rozpoczęty first appeared on Paragraf w kieliszku.

Z przypisaną do mojej osoby złośliwością, pozwalam sobie postawić, może i obraźliwą ale opartą na empirii tezę, że dla większości Polaków każdy produkt jednoczas płynny, alkoholowy i gazowany zapakowany w charakterystyczną butelkę z grubego szkła a posiadający zdolny do wystrzału korek, to szampan! Szampan z małej litery i pisany polskimi, szeleszczącymi głoskami, bo występujący tu jako zakorzeniona w naszej kulturze (nie bez racji, o czym dalej) nazwa dla tego, co bez wnikania w szczegóły, zakwalifikowalibyśmy z poprawnością do ogólnej kategorii win musujących. Śmiem jednak twierdzić, że w tej samej głowie, która na widok butelki Prosecco, Sekta czy nawet taniego Igristoje, krzyczy odruchowo „szampan”, pozostaje jednak pełna świadomość samopocieszającego oszustwa, które sobie z nawyku fundujemy. Każdy (chyba) kto używa niesłusznie szampańskiej nazwy na określenie wina z bąbelkami, czyni to świadomie i w głębi duszy wie, że prawdziwy Champagne to tylko ten z równie prawdziwej Szampanii – ten magiczny, niepowtarzalny, wyjątkowy, bo przez swoją cenę niedostępny (dziś może cenę znośną lecz w czasach narodzin mitu, tworzącą jeszcze większy dystans właściwy każdej świętości).

Świadomość naszego przeciętnego konsumenta w zakresie bąbelków kończy się niestety często już tutaj (to akurat nieustannie zmienia się na lepsze, co oczywiście cieszy – entuzjastów nawracać jednak nie trzeba, odrzućmy zatem ich istnienie na tę krótką chwilę, by nie zaburzać naszego malkontenckiego, społecznego modelu, stworzonego na potrzeby niniejszych rozważań).

Zbierając nasze myśli: wiemy, że nie każda butelka zwana potocznie szampanem, a mordowana przez dekapitację w odświętnej atmosferze z autentycznym przedstawicielem arystokratycznej szampańskiej rodziny, nie ma najczęściej wiele wspólnego. Wiemy też (pozostając w zakresie gminnej notoryjności), że jeśli nie postawiliśmy się polskim zwyczajem i przed Nowym Rokiem nie nabyliśmy butelczyny Perrier Jouët, to zawartość naszego kieliszka powinniśmy nazywać co najwyżej, pogardliwie „winem musującym”. Tak oto sami stworzyliśmy bipolarny świat, okrutny dla nieco uboższych ale równie szlachetnych krewniaków naszego arystokraty, króla wszystkich win. Stworzyliśmy rzeczywistość w której występuje jedynie Jego Wysokość Champagne i ta cała, pomijana przez ogół reszta, czyli popularne lecz zepchnięte na margines bez cienia refleksji wszelkie inne „wina musujące” bez królewsko-szampańskiego rodowodu.  Oto w powszechnie rozumianym pojęciu „wino musujące” mieści się zarówno tradycyjne Crémant z Alzacji (bo Szampanem zaiste nie jest) jak tanie Sowietskoje…

Trudno dziwić się zatem, że spożywanie tak odbieranego w nieświadomości „wina musującego”, niezależnie od jego proweniencji i jakości, będzie oznaczało wciąż dla wielu przeciętnie zorientowanych konsumentów w naszym kraju jedynie – nie stać mnie na prawdziwego Szampana. W efekcie, nazwa „wino musujące” staje się równie nieatrakcyjna w praktyce jak bliźniacze, normatywnie wskazane określenie, wino gronowe. W mojej bardzo subiektywnej ocenie, można zatracić poczucie smaku mając na uwadze, że spożywa się właśnie gatunkowe wino gronowe miast po prostu wino! Wydaje mi się to koszmarem równie wielkim jak lektura winiarskich ustaw w stanie pełnej trzeźwości (w zasadzie każdych ustaw – myślicie, że skąd wziął się ten blog?).

Nieatrakcyjny jest też fakt, że wino musujące w rozumieniu definicji legalnych, tworzonych w hurtowych ilościach, to kategoria bardzo szeroka, która w samej sobie nie pozwala oddzielić tego co w bąbelkach najpiękniejsze od tego co stara się być jedynie kopią mistrza. Ze względu na rozliczne przepisy dotyczące ochrony poszczególnych kategorii produktów, butelki sygnowane nieszczęśliwie ogólną kategorią „wino musujące”, zawierać mogą zarówno wina produkowane ortodoksyjnie w twórczej euforii i pasji jak i te, które padają łupem ekonomicznego kompromisu i stanowią produkt masowy, jedynie namiastkę tych pierwszych.

Regulacje Unijne, nadrzędne nad rodzimym systemem prawa, znają aż sześć kategorii, które wiążą się z zawartością gazu w winie:

• wino musujące,
• gatunkowe wino musujące,
• gatunkowe aromatyzowane wino musujące,
• wino musujące gazowane,
• wino półmusujące oraz
• wino półmusujące gazowane.

W interesującym nas szczególnie zakresie każą nazywać:

Winem musującym – produkt otrzymywany z pierwszej lub drugiej fermentacji alkoholowej, że świeżych winogron, z moszczu winogronowego lub z wina, który przy otwarciu zbiornika wydziela dwutlenek węgla powstały wyłącznie w wyniku fermentacji, zaś ciśnienie w zamkniętym zbiorniku wynosi minimum 3 bary w 20 stopniach Celsjusza a zawartość alkoholu jest nie mniejsza niż 8,5%, ewentualnie wyróżniając je nieco, Gatunkowym winem musującym – produkt otrzymywany z pierwszej lub drugiej fermentacji alkoholowej, że świeżych winogron, z moszczu winogronowego lub z wina, który przy otwarciu zbiornika wydziela dwutlenek węgla powstały wyłącznie w wyniku fermentacji, zaś ciśnienie w zamkniętym zbiorniku wynosi minimum 3,5 bary w 20 stopniach Celsjusza a zawartość alkoholu jest nie mniejsza niż 9%.

Klasyfikacja ta, nie uwzględnia więc wystarczająco dokładnie specyfiki konkretnego produktu, takiej jak choćby szczególną (np. tradycyjną) metodę produkcji, stanowiącą subtelność w ramach ogólnej zasady tworzenia (czyli topornego podziału na musujące pospolite, musujące gatunkowe, gazowane, aromatyzowane, itd.). Należy pamiętać, że na dzień dzisiejszy nie ma chyba jednego choćby polskiego winiarza, który produkowałby wina z bąbelkami w sposób inny, niż ten najbardziej tradycyjny i szlachetny – czyli poprzez z wtórną fermentację wina w docelowej butelce – dokładnie tak jak ma to miejsce (a przynajmniej miało za dobrych czasów) w samej Szampanii. Poprawna więc definicyjnie nazwa wina musujące deprecjonuje w istocie te najszlachetniejsze z polskich win pienistych, jeśli winiarz przezornie nie oznaczył etykiety dodatkowym zapiskiem: metoda tradycyjna (bardziej precyzyjne określenie metoda szampańska, też jest zaciekle broniona przez hipokrytów z Szampanii, szukających ekonomicznej efektywności i odchodzących od samej metody). 

Część winiarskiej Polski, która szczycić się może swoimi długimi tradycjami winiarskimi a także niemałymi osiągnięciami w zakresie produkcji win musujących, szuka w naturalny sposób łączności ze swoją historią i stara się ją w niemałych trudach wskrzeszać. Czyni to także poprzez sentyment do używanych drzewiej nazw produktów mimo, że chłodne wiatry historii, nie pozwoliły na ich nieprzerwane wytwarzanie a zatem stałą i niepodważalną obecność na listach ochronnych przewidzianych wspólnotowym prawem.

Do nazw takich zaliczyć nie możemy oczywiście (choć oczywiście bez związku z rodzimą tradycją) szampana. Należy jednak przypomnieć że aż do początku XX w. winiarze Szampanii nie bronili jej tak zaciekle jak w dniu dzisiejszym. Samo słowo „szampan” – od nazwy miejsca gdzie historycznie bąbelki we współczesnym wydaniu przyszły na świat (wszyscy znamy chyba wesołego mnicha Doma Pérignon, choć podążając za historyczną prawdą warto dowiedzieć się też kim był Christopher Merret) było wówczas na świecie synonimem wina musującego jako takiego! Do dziś poza Unią Europejską, produkuje się wciąż wina musujące nazywane szampanami. Oczywiście, z samym Szampanem mają one raczej luźny związek. Jest to jednak przejaw przywiązania do nazwy szampan jako synonimicznego określenia wina musującego w krajach nienarażonych na francuską furię. Nie ma w tym legalnej poprawności lecz trudno nie zgodzić się z pragmatyzmem stosowania, tej łatwiejszej, bardziej ugruntowanej i jednak dobrze brzmiącej nazwy.

Nazwa Champagne jest jednak określeniem chronionym z szaloną pieczołowitością już od 1911 roku (na jej straży stoi CIVC, czyli Comité Interprofessionnel du vin de Champagne) i nie jest oczywiście właściwa dla wszystkich win produkowanych w Szampanii. Spełnione muszą zostać przez sam produkt, wszystkie wymogi narzucone przez AOC Champagne (ustanowionej w 1936 roku). Możliwe jest zatem produkowanie w Szampanii wina musującego (mousseux), którego nazwać Szampanem nie wolno. Nazwa Champagne strzeżona jest także na terenie UE, chronioną nazwą pochodzenia – czyli zarezerwowana dla wina pochodzącego z konkretnego regionu.

Pilnie strzeżone jest też samo słowo champagne. Na mocy umowy międzynarodowej pomiędzy Szwajcarią i Unią Europejską, jedna ze Szwajcarskich wsi nosząca nazwę Champagne (ok. 600 mieszkańców) musiała zaprzestać sygnowania swoją nazwą tamtejszych produktów. Znana jest też medialna sprawa procesu z Yves Saint-Laurent, która ośmieliła się produkować perfumy pod tą nazwą. 

Nieco inaczej jest z bliższym nam określeniem Sekt (wino musujące pod tą nazwą produkowano tradycyjnie na terenach znajdujących się dziś w granicach Polski). To słowo używane jest na określenie jakościowych win musujących w kilku krajach europejskich. Jego nazwa nie jest zastrzeżona chronioną nazwą pochodzenia dla konkretnego regionu czy nawet kraju ale chroniona tzw. określeniem tradycyjnym. Ochrona ta nie dotyczy też samej nazwy Sekt, ale konkretnie nazw  Sekt b.A. (Sekt bestimmter Anbaugebiete) w Niemczech oraz Sekt vinohradníckej oblasti na Słowacji. Ta najbardziej rozpoznawalna nazwa musiaków z Niemiec przysługuje jedynie jakościowym winom musującym z określonych lokalnym prawem regionów. Tak też chroniony Sekt słowacki stanowi jedynie wino musujące pozyskane w wyniku pierwotnej lub wtórnej fermentacji wina gatunkowego z winogron produkowanych w winnicach leżących na obszarach uprawy winorośli i tylko na obszarach uprawy winorośli, na których uprawiane są winogrona do jego produkcji lub na obszarach bezpośrednio z nimi sąsiadujących, przy spełnieniu podstawowych warunków produkcji gatunkowych win musujących. 

Z pewnością warto się wyróżniać i szukać szczególnego określenia dla swojej szczególnej jakości. Określenia, które gdy okrzepnie będzie mogło wpisać się w system prawny zapewniający jej należytą ochronę. Ten sam problem dotyczy win produkowanych pod bezprawną nazwą Champagne, które przymuszone zostaną ostatecznie do zaprzestania tej praktyki i wymyślenia własnej nazwy (lub używania zwykłego odpowiednika “wino musujące” we własnym języku), jak i państw wkraczających dziś w świat wina, które łamać prawa nie chcą a wyróżnić swój produkt  potrzebują najbardziej.

Zadaniem jurysty nie jest podburzanie przeciwko prawu czy wzywanie do obywatelskiego nieposłuszeństwa. Zadaniem takim jest natomiast wykładnia i własne wnioski. Choć będą one jedynie doktrynalną rozprawą to zawsze mogą wnieść coś do dyskusji nad samym prawem, które (o ile nie zostało zapisane na kamiennych płytach) można w przyszłości nadal kształtować. Konstruktywna krytyka stanu prawnego staje się wówczas nie tylko naukowym celem i próbą rozładowania osobistych frustracji osoby podsądnej, poddanym krytyce przepisom ale i obowiązkiem przytomnego umysłu. Namawiam więc do myślenia, konstruktywnej krytyki zastanego świata i równie konstruktywnej krytyki samego krytyka Może doczekamy się kiedyś wyjątkowej i rozpoznawalnej na świecie nazwy dla win z bąbelkami, tworzonych z pietyzmem także w naszym kraju, czego nam wszystkim serdecznie życzę.

The post Szampan, Sekt i polskie bąbelki first appeared on Paragraf w kieliszku.